کتاب «مخارج مزمار» از آثار منتشرشده توسط نشر شهید کاظمی، روایتی متفاوت از زندگی و زمانه اصغر حبیبی، از راویان دوران هشت سال دفاع مقدس است. این کتاب از سالهای کودکی و جوانی اصغر حبیبی آغاز میشود و با مرور اتفاقات دوران پیش از انقلاب اسلامی، روزهای پرالتهاب انقلاب و سالهای جنگ تحمیلی، مخاطب را تا پایان دفاع مقدس همراه میکند. بااینحال، مخارج مزمار فقط یک زندگینامه تاریخی یا مجموعهای از خاطرات جنگ نیست؛ بلکه تلاشی ادبی برای شناخت لایههای درونی شخصیت یک راوی و رسیدن به تجربهها، احساسات و کشفهای معنوی اوست.
بسیاری از کتابهای حوزه دفاع مقدس، وقایع جنگ را از نگاه فرماندهان، رزمندگان، امدادگران یا خانوادههای شهدا روایت میکنند؛ اما کتاب مخارج مزمار به سراغ یکی از چهرههایی رفته است که خود وظیفه ثبت و روایتکردن حوادث جنگ را بر عهده داشته است. راوی دفاع مقدس باید در میانه عملیاتها حضور پیدا میکرد، وقایع را میدید، سخنان فرماندهان را میشنید و جزئیاتی را ثبت میکرد که ممکن بود بعدها به بخش مهمی از حافظه تاریخی جنگ تبدیل شوند. از همین رو، پرداختن به زندگی یک راوی، فرصتی برای شناخت یکی از جنبههای کمتر دیدهشده دوران دفاع مقدس به شمار میآید.
محور اصلی کتاب، زندگی اصغر حبیبی از دوران کودکی تا پایان جنگ است. نویسنده برای شناخت شخصیت او، تنها به اتفاقات بزرگ تاریخی یا حضورش در جبهه بسنده نمیکند، بلکه به سراغ سالهای شکلگیری شخصیت، محیط زندگی، تجربههای نوجوانی و جوانی و تحولاتی میرود که بر ذهن و جهانبینی او اثر گذاشتهاند. روایت دوران پیش از انقلاب نیز به مخاطب کمک میکند تا با فضای اجتماعی و فرهنگی آن سالها آشنا شود و دریابد که شخصیت اصلی کتاب چگونه در دل حوادث زمانه رشد کرده است.
در ادامه، زندگی اصغر حبیبی با رخدادهای انقلاب اسلامی و سپس آغاز جنگ تحمیلی پیوند میخورد. ورود او به فضای دفاع مقدس، تنها یک تغییر مکانی یا حضور در جبهه نیست، بلکه مرحلهای تازه در مسیر فکری و معنوی او محسوب میشود. تجربه جنگ، مواجهه با خطر، مشاهده ایثار رزمندگان و قرارگرفتن در موقعیتهایی که مرگ و زندگی را به یکدیگر نزدیک میکنند، درک انسان از خود و جهان پیرامونش را تغییر میدهند. کتاب مخارج مزمار میکوشد این تغییرات درونی را در کنار وقایع بیرونی روایت کند.
یکی از مهمترین ویژگیهای کتاب مخارج مزمار، توجه به جنبههای کمتر دیدهشده و پنهان زندگی راویان جنگ است. راوی معمولاً کسی است که دیگران و حوادث را در مرکز توجه قرار میدهد و خودش پشت روایت باقی میماند. او وقایع را ثبت میکند، سخنان فرماندهان را مینویسد و لحظههای حساس را برای تاریخ نگه میدارد؛ اما کمتر درباره افکار، ترسها، امیدها، تردیدها و احساسات خود سخن میگوید. این کتاب تلاش میکند جای راوی و موضوع روایت را تغییر دهد و اینبار، خود راوی دفاع مقدس را به شخصیت اصلی داستان تبدیل کند.
در این اثر، جنگ فقط مجموعهای از عملیاتها، تاریخها و گزارشهای نظامی نیست. نویسنده به دنبال آن است که تأثیر جنگ بر ذهن و احساس انسان را نیز به تصویر بکشد. اصغر حبیبی در مقام یک راوی، تنها شاهد حوادث نیست؛ او با اتفاقات زندگی میکند، از آنها تأثیر میپذیرد و در جریان ثبت وقایع، خود نیز دچار تحول میشود. به همین دلیل، مخارج مزمار را میتوان روایتی درباره رابطه انسان با خاطره، تاریخ، ایمان و معنا دانست.
از 0 رای